Can Teoman
Eyl 16 2019

3. Havalimanı'nda 'taksit' krizi

İhalesinden yapımına, devlet tarafından sağlanan ayrıcalıklardan hizmet kalitesi ve uçuş güvenliğine kadar pek çok alanda sorunlara sahne olan İstanbul 3. Havalimanı için yeni bir tartışma daha radara girdi. Bu yıl Nisan ayında açılan ve mevcut koşullarda 95 milyonluk kapasitesine göre çok daha düşük bir yolcu sayısına ulaşılacağı anlaşılan havalimanının yapımı için alınan Türkiye’nin en yüksek tutarlı kredisinin ilk taksidi için ödeme süresi yaklaştı.

Konuya yakın bir bankacı Ekim ayında vadesi gelecek kredi için ‘Şirketin ödeme gücü yok. Ya ortaklar para koyacak ya da garantör olan Devlet Hava Meydanı İşletmeleri devreye girecek’ yorumunda bulundu. Bankacı ilk taksit ödemesinin 600 milyon euro civarında olacağını belirtirken konuyla ilgili başka bir yorumda bulunmadı.

İstanbul Havalimanı’nı ihalesini yıllık 1 milyar 45 milyon Euroluk kira bedeliyle kazanan Cengiz-MAPA-Limak-Kolin-Kalyon konsorsiyumu, tesislerin inşaatı için 1.5 milyar euro özkaynak koyarken, kalan tutar 4.5 ve 1 milyar euro’luk iki ayrı kredi dilimiyle finanse edilmişti. 2015 yılı Ekim ayında alınan 16 yıl vadeli dört yılı ana para ödemesiz yıllık yüzde 4.25 faizli kredinin ardından, konsorsiyum geçen yıl da ek 1 milyar euro daha kredi çekmişti. Söz konusu kredilerde aslan payını kamu bankalarından alınan borçlar oluşturdu.

Kredinin 4.5 milyar euro’luk bölümünü oluşturan büyük kısmı için anapara ödemesiz kısım ise önümüzdeki ay doluyor. Bu kredi için, konsorsiyumun limanın işletmesini için kurduğu şirket olan İGA’nın anapara ve faiz olarak 566 milyon euro yatırması gerekiyor. Buna ek olarak koşulları açıklanmayan 1 milyar euro’luk ek kredinin faiz ödemeleri var. Bununla birlikte toplam kredi ödemesinin 600 milyon euro’yu aştığı hesaplanıyor.

Öte yandan söz konusu kredi taksitini gelecek ay yatırması gereken İGA ise ekonomik durgunluk ve yanlış hesaplamalar nedeniyle önemli sorunlarla karşı karşıya. Her şeyden önce havalimanı yıllık 95 milyon yolcu kapasitesine rağmen tam faaliyete geçtiği Nisan ayından bu yana ortaya çıkan rakamlar, gerçekleşmenin kapasiteye göre oldukça düşük kalacağını işaret ediyor.

DHMİ verilerine göre bu yılını ilk Ocak-Ağustos döneminde  İstanbul’daki havalimanlarından seyahat yapan yolcu sayısı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 0.6 düşerek 68.4 milyon düzeyinde oldu. Söz konusu yolcuların 28.9 milyonu Nisan-Ağustos döneminde tam faaliyette bulunan İstanbul Havalimanı’nı kullandı. Turizm ve hava trafiğinin en yoğun olduğu bu dönemde yolcu sayısının söz konusu seviyede kalması, İstanbul Havalimanı’nın yıllık 70 milyon civarında kalacağı yönündeki tahminleri güçlendirdi.

Yapılan hesaplamalar ise Nisan-Ağustos döneminde gerçekleşen yolcu trafiğinden elde edilen gelirin şirketin kredi borcunu kendi kazancıyla karşılamaktan uzak olduğunu gösteriyor. Sözleşmeye göre havalimanını işleten İGA, Türkiye’den yurtdışına çıkış yapan yolcular için 20, uluslararası transit yolcular için beş, iç hat yolcuları için de üç euro hizmet bedeli alıyor. Havalimanının faaliyette bulunduğu son 5 ayda seyahat eden yolcuların 21.7 milyonunu dış hat, 7.2 milyonunu ise iç hat yolcuları oluşturdu. Dış hat yolcularının üçte ikisini dıştan-dışa diye tabir edilen transit yolculardan kaynaklandı.

Bu rakamlara göre şirketin uçuşlardan sağladığı brüt geliri 250 milyon euro’nun altında kaldı. IGA buna ek olarak mağaza ve otopark gibi pek çok alandan ek gelirlere de sahip. Dolayısıyla beş aylık kazancın 350 milyon euro’yu bulduğu yönünde tahminler yapılıyor. Ancak bundan yüzde 15-20 arasında işletme geliri düşülmesi gerekiyor ve ortaya çıkan rakam da şirketin beş aylık net gelirinin 300 milyon euro’ya denk geldiğini gösteriyor.

Havalimanı ihalesi sırasında yapılan hesaplamalar tüm etapların tamamlanıp 150 milyon yolcu kapasitesine ulaşıldığında elde edilecek brüt gelirin 2.2 milyar euro’yu bulacağı yönündeydi. Son gerçekleşmeler ise önümüzdeki Nisan ayında dolacak ilk yıl için toplam gelirin en fazla 1 milyar euro’yu bulacağını gösteriyor.

Öncü veriler, ilk yıl için devlet tarafından verilen 316.3 milyon euro’luk (yolcu geliri) garantisinin rahatlıkla aşılacağı yönünde. Yani devlet yolcu garantisi için para ödemeyecek. Ancak bu devletin hiç masraf etmeyeceği anlamına da gelmiyor. Çünkü 2015’te alınan ve ilk taksit ödemesine günler kalan kredi için IGA’ya garantör olan DHMİ’nin kredinin ödenmesinde devreye girmesinin güçlü olasılık olduğu belirtiliyor. Bunda asıl sebep IGA’nın gelirlerindeki düşüklük olurken, bir başka neden de İGA’yı oluşturan konsorsiyum üyelerinin durumu. Tamamı inşaat ve hizmet sektörüne bağlı şirketlerden oluşan konsorsiyum üyelerinin nakit yaratma kapasiteleri bu sektörlerde yaşanan kriz nedeniyle sınırlanmış durumda. Bu da kredi taksidi için İGA’ya ortakların yapacağı bir takviyeyi zora sokuyor.

Öte yandan havalimanı için yılda 1 milyar 45 milyon euro’luk kira ödemesi ise ayrı bir konu. Sözleşmeye göre ilk yıl için kira ödemesi, havalimanının tam kapasiteyle faaliyete geçişinin yıl dönümü olan Nisan 2020’de yapılması gerekiyor. Buna karşın konsorsiyum üyeleri içinde bulundukları ekonomik durumu gerekçe göstererek ilk taksit ödemesinin iki yıl ertelenmesi teklifini geçen yıl Ulaştırma Bakanlığı’na sunmuştu. Bu konuda net bir gelişme olmasa da Ankara’ya yakın kaynaklar ertelemenin iktidar tarafından kabul edileceğini belirtiyor. Zaten aksi durumda kredi taksitlerini bile ödemekte zorlanan havalimanı ortaklarının şirketi bankalara devretmek dışında başka bir şansı da gözükmüyor.

Bu makale yazarın görüşlerini yansıtır. Ahval’in yayın politikası ve editoryal bakış açısı ile her zaman uyumlu olmak zorunda değildir.